Przewodnik Odszkodowawczy
- DZIAŁANIE I ZANIECHANIE
Zgodnie z art 415 kodeksu cywilnego kto z winy swojej wyrządził szkodę drugiemu zobowiązany jest do jej naprawienia. Wina może przejawiać się zarówno w działaniu sprawcy jak i zaniechaniu, tj. powstrzymaniem się od wykonania ciążącego na osobie obowiązku. Przykładem działania obrazującym winę może być wtargnięcie na jezdnię bezpośrednio przed nadjeżdżający samochód, przykładem zaniechania natomiast może być nie dopełnienie przez zarządce nieruchomości ciążącego na nim obowiązku zimowego utrzymania chodnika. Zarówno działanie jak i zaniechanie działania może stanowić podstawę dochodzenia roszczeń odszkodowawczych jeżeli ich wynikiem jest wyrządzenie szkody. Istotnym jest, aby pomiędzy działaniem/zaniechaniem a szkodą istniał adekwatny związek przyczynowy.
-
KOSZTY LECZENIA
zgodnie z art. 444§ 1 kodeksu cywilnego w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Poszkodowany może wystąpić do zobowiązanego do naprawienia szkody o refundację poniesionych kosztów leczenia lub o wyłożenie z góry środków finansowych niezbędnych na leczenie. Prawa do powyższego roszczenia nie ogranicza fakt, iż poszkodowany może korzystać z uspołecznionej służby zdrowia.
-
KOSZTY POGRZEBU
obowiązek pokrycia kosztów pogrzebu przez podmiot zobowiązany do naprawienia szkody wynika wprost z art. 446 § 1 kodeksu cywilnego. Świadczenie to należne jest osobie (nawet nie spokrewnionej) która koszty te poniosła, niezależnie od świadczenia przyznanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W skład kosztów pogrzebu wchodzą wszelkie usługi związane z pochówkiem, koszty organizacji stypy, zakupu odzieży żałobnej, a także zakupu nagrobka granitowego.
-
MAŁOLETNI A WINA
zgodnie z art. 426 kodeksu cywilnego małoletni który nie ukończył lat 13 nie ponosi odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę. Ustawodawca uznał, że osoby do ukończenia 13 roku życia ze względu na stopień rozwoju psychofizycznego nie są w stanie właściwie kierować swoim postępowaniem, a zatem nie można mówić o zawinionym działaniu czy zaniechaniu. W praktyce oznacza to, że nawet w przypadku obiektywnie nieprawidłowego zachowania będącego bezpośrednią przyczyną powstania szkody, małoletni może ubiegać się o odszkodowanie/zadośćuczynienie na zasadzie ryzyka. Zobowiązany do naprawienia się szkody nie będzie mógł odmówić uznania zasadności roszczeń powołując się na wyłączną winę poszkodowanego.
-
NAWIĄZKA
jest jednym z środków karnych określonych w art. 46 kodeksu karnego. W przypadku skazania oskarżonego za przestępstwo spowodowania śmierci, ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia, przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji lub przestępstwo przeciwko środowisku, mieniu lub obrotowi gospodarczego, sąd na wniosek pokrzywdzonego lub innej uprawnionej osoby, orzeka obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części. Górna granica nawiązki ograniczona jest kwotowo i wynosi 100 000 zł. (art. 48 k.k.). Z uwagi na fakt, iż nawiązka jest środkiem karnym nie wpływa na możliwość dochodzenia roszczeń cywilnoprawnych od sprawcy zdarzenia.
-
ODPOWIEDZIALNOŚĆ DELIKTOWA
rodzaj odpowiedzialności cywilnej związany z czynami niedozwolonymi. Przesłankami odpowiedzialności deliktowej są: powstanie szkody, popełnienie przez sprawcę czynu niedozwolonego, związek przyczynowy między szkodą a zawinionym działaniem lub zaniechaniem osoby odpowiedzialnej.
-
ODPOWIEDZIALNOŚĆ KONTRAKTOWA
rodzaj odpowiedzialności cywilnej uregulowany w art. 471 kodeksu cywilnego. Podstawą tego rodzaju odpowiedzialności jest niewykonanie lub niewłaściwe wykonanie określonego zobowiązania (kontraktu).
-
ODPOWIEDZIALNOŚĆ NA ZASADZIE RYZYKA
szczególna forma odpowiedzialności przewidzianej przez kodeks cywilny. Zasadę tę wyrażają przepisy art. 433 – 436 k.c. Do uznania odpowiedzialności na zasadzie ryzyka konieczne jest wykazanie szkody oraz jej związku przyczynowego pomiędzy ruchem przedsiębiorstwa wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody, (także pojazdu mechanicznego) a szkodą. Zobowiązany do naprawienia szkody może uchylić się od odpowiedzialności powołując się wyłączanie na jedną z przesłanek egzoneracyjnych: siłę wyższą, wyłączną winę poszkodowanego, lub okoliczność, że szkoda nastąpiła z winy osoby trzeciej, za którą posiadacz odpowiedzialności nie ponosi.
-
ODPOWIEDZIALNOŚĆ NA ZASADZIE WINY
jest podstawowym rodzajem odpowiedzialność cywilnej uregulowanej w art. 415 kodeksu cywilnego. Opiera się na założeniu, że ten kto swoim zawinionym czynem wyrządził komuś szkodę, zobowiązany jest do jej naprawienia. Obowiązek naprawienia szkody na zasadzie winy wynikać może zarówno z działania sprawcy, jak również zaniechania, a zatem niedopełnienia ciążącego na nim obowiązku.
-
POLSKIE BIURO UBEZPIECZYCIELI KOMUNIKACYJNYCH
jest instytucją uregulowaną w Ustawie o Ubezpieczeniach Obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (art. 120 do 140). PBUK jest organizacją zakładów, które na terytorium Polski prowadzą obowiązkowe ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów. PBUK w ramach prowadzonej działalności zajmuje się organizowaniem likwidacji lub bezpośrednią likwidacją szkód spowodowanych w Polsce przez posiadaczy zarejestrowanych w krajach będących członkami systemu zielonej karty. Zgodnie z IV dyrektywą komunikacyjną PBUK pełni również rolę organu odszkodowawczego i ośrodka informacji.
-
PRZEDAWNIENIE
to okres w trakcie którego osoba poszkodowana może dochodzić swoich roszczeń od podmiotu zobowiązanego do naprawienia szkody. Zgodnie z art. 442 k.c roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności.
-
PRZESŁANKI EGZONERACYJNE
to przesłanki wyłączające odpowiedzialność na zasadzie ryzyka. Zgodnie z art 435 kodeksu cywilnego, należą do nich: siła wyższa, wyłączna wina poszkodowanego oraz wyłączna wina osoby trzeciej za którą zobowiązany nie ponosi odpowiedzialności.
-
PRZEWÓZ Z GRZECZNOŚCI
określony w 436 § 2 kodeksu cywilnego. W przypadku ubiegania się o odszkodowanie przez pasażera pojazdu na zasadzie ryzyka z polisy pojazdu posiadacza, odszkodowanie nie przysługuje osobom przewożonym z grzeczności. Pamiętać trzeba, że przewóz z grzeczności nie jest tożsamy z przewozem nieodpłatnym. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwie sądowym przewóz z grzeczności ma miejsce tylko wówczas, gdy osoba osoba przewożąca kieruje się poczuciem grzeczności w potocznym tego słowa znaczeniu.
-
PRZYCZYNIENIE DO POWSTANIA SZKODY
zgodnie z art. 362 kodeksu cywilnego w sytuacji w której poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia rozmiarów szkody odszkodowanie może zostać pomniejszone proporcjonalnie do stopnia winy obu stron. Za przyczynienie się, należy uznać zawinione zachowanie poszkodowanego, które pozostaje w związku przyczynowym ze szkodą.
-
REGRES
jest to uprawnienie zakładu ubezpieczeń do żądania bezpośrednio od sprawcy szkody zwrotu całości lub części wypłaconego na rzecz poszkodowanych odszkodowania. Zgodnie z 43 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, zakład ubezpieczeń uprawniony jest do dochodzenia wypłaconego odszkodowania w sytuacji kiedy kierujący pojazdem wyrządził szkodę umyślnie lub w stanie po użyciu alkoholu albo pod wpływem środków odurzających, substancji psychotropowych lub środków zastępczych w rozumieniu przepisów o przeciwdziałaniu narkomanii, wszedł w posiadanie pojazdu wskutek popełnia przestępstwa, nie posiadał wymaganych uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, z wyjątkiem przypadków gdy chodziło o ratowanie życia ludzkiego lub mienia albo o pościg za osobą podjęty bezpośrednio po popełnieniu przez nią przestępstwa lub też zbiegł z miejsca zdarzenia.
-
RENTA ALIMENTACYJNA
jest świadczeniem mającym na celu wyrównanie niedoboru finansowego powstałego po śmierci bliskiej osoby. Zgodnie a art. 446 § 2 k.c. do grona osób, którym przysługuje roszczenie rentowe należą:osoby względem których na zmarłym ciążył ustawowy obowiązek alimentacyjny, osoby, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli z okoliczności wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego. Rentę oblicza się stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego. Świadczenie przysługuje przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego.
-
RENTA WYRÓWNAWCZA
podstawą prawną dochodzenia renty wyrównawczej jest art. 444 § 2 kodeksu cywilnego. O rentę wyrównawczą ubiegać może się poszkodowany który na skutek wypadku utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej.
-
RODZAJE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ
ze względu na charakter działań powodujących odpowiedzialność cywilną, wyróżniamy: odpowiedzialność cywilną deliktową (czyny niedozwolone), odpowiedzialność cywilną kontraktową (zobowiązania umowne).
-
SIŁA WYŻSZA
to zdarzenie, którego przy zachowaniu należytej staranności nie można było uniknąć. Ogólne określenie przyczyny sprawczej zdarzenia o charakterze przypadkowym lub naturalnym (żywiołowym), nie do uniknięcia, takiego nad którym człowiek nie panuje nawet przy dołożeniu najwyższej staranności. Typowymi przykładami siły wyższej są zdarzenia o charakterze naturalnym np. trzęsienie ziemi, powódź, lawina. Zasadnicze znaczenie dla uznania określonego zdarzenia jako przejaw siły wyższej ma wymaganie, aby było to zdarzenie zewnętrzne. Dlatego też siły wyższej nie stanowią takie zdarzenia jak: pęknięcie opony, gołoledź, atak serca kierowcy itp. Siła wyższa musi mieć charakter nadzwyczajny tzn że chodzi o zdarzenie niemożliwe do przewidzenia.
-
STOSOWNE ODSZKODOWANIE
jest świadczeniem uregulowanym w art. 446 § 3 kodeksu cywilnego pozwalającym ubiegać się członkom najbliższej rodziny zmarłego o odszkodowanie w przypadku znaczącego pogorszenia sytuacji życiowej. Stosowne odszkodowanie ma na celu ułatwienie realnego przystosowania się do zmienionych warunków życiowych i bytowych powstałych na skutek zaistnienia poważnych, negatywnych skutków natury ekonomicznej wynikłych ze śmierci poszkodowanego. Pamiętać trzeba, że niektóre z aspektów pozornie nie mających charakteru finansowego mogą zostać uznane za mające choć częściowo majątkowy charakter, a tym samy uzasadniać wypłatę świadczenia. Stosowne odszkodowanie jest świadczeniem fakultatywnym, a zatem należne jest tylko tym członkom rodziny zmarłego, którzy będą w stanie udowodnić znaczne pogorszenie sytuacji życiowej.
-
TERMIN NA WYPŁATĘ ODSZKODOWANIA
W zależności od tego kto jest podmiotem zobowiązanym do naprawienia szkody, możemy mieć do czynienia z różnymi terminami na likwidację szkody. W przypadku zakładów ubezpieczeń, wypłacających odszkodowanie i/lub zadośćuczynienie na podstawie obowiązkowej umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej termin ten, zgodnie z art. 14 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych wynosi 30 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o szkodzie. W przypadku, gdyby terminie 30 dni nie było możliwe wyjaśnienie okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania, odszkodowanie powinno być wypłacone w ciągu 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe, nie później jednak ni w terminie 90 dni od dnia zawiadomienia o szkodzie.
-
UBEZPIECZENIOWY FUNDUSZ GWARANCYJNY
Aktualnie Fundusz działa na podstawie ustawy z 22 maja 2003 roku (z późniejszymi zmianami) o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Fundusz został powołany w 1990 roku na mocy ustawy z 28 lipca 1990 roku o działalności ubezpieczeniowej. Do ustawowych obowiązków Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego należy m.in. wypłacanie odszkodowań i świadczeń z tytułu obowiązkowych ubezpieczeń OC posiadaczy pojazdów mechanicznych i rolników posiadających gospodarstwa rolne, w przypadku nie dopełnienia przez nich ustawowego obowiązku zawarcia umowy odpowiedzialności cywilnej z dowolnie wybranym zakładem ubezpieczeń. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny pełni również funkcję informacyjną, prowadzi rejestr zawieranych umów ubezpieczenia OC.
-
UGODA
jest umową zawartą między stronami określonego stosunku prawnego, w której strony czynią sobie wzajemnie ustępstwa w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór, który istnieje lub może powstać (art. 917 k.c.). Elementem koniecznym każdej ugody pozasądowej są wzajemne ustępstwa stron oraz zgodna wola zawarcia ugody. Po zawarciu ugody, nie można uchylić się od skutków prawnych z powodu odnalezienia dowodów co do roszczeń, których ugoda dotyczy, chyba że została zawarta w złej wierze (art. 918 k.c.)
-
WYŁĄCZNA WINA OSOBY TRZECIEJ
jest jedną z przesłanek wyłączających odpowiedzialność na zasadzie ryzyka. Prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody a także posiadacz pojazdu mechanicznego odpowiadają za skutki każdego zdarzenia będącego przyczyną szkody. Uwolnić mogą się od tego rodzaju odpowiedzialności, jeżeli będą w stanie wykazać, iż wyłączną przyczyną zdarzenia wywołującego szkodę, była wina osoby trzeciej za którą nie nie ponoszą odpowiedzialności. Dla przykładu wskazać możemy na sytuację wtargnięcia pieszego na jezdnię, który zmusił kierującego do zjazdu na pobocze i potrącenia przebywającej tam osoby. W tym przypadku wyłącznie winnym zaistnienia zdarzenia jest pieszy, a zatem od odpowiedzialności wolny jest kierujący pojazdem oraz jego ubezpieczyciel w zakresie odpowiedzialności cywilnej.
-
WYŁĄCZNA WINA POSZKODOWANEGO
jest jedną z przesłanek wyłączających odpowiedzialność na zasadzie ryzyka. W celu uznania wyłącznej winy poszkodowanego konieczne jest wykazanie, że sam poszkodowany swoim zachowaniem doprowadził do zdarzenia wywołującego szkodę. Zaznaczyć należy, że tylko wyłączna wina skutkować może brakiem odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu czy prowadzącego na własny rachunek przedsiębiorstwa wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody. Jeżeli wina poszkodowanego połączona jest z jakimikolwiek innymi czynnikami skutkującymi powstaniem szkody, odpowiedzialności na zasadzie ryzyka może być ograniczona stosownie do stopnia winy. Przykładem wyłącznej winy poszkodowanego może być nagłe wtargnięcie pieszego na jezdnię bezpośrednio przed nadjeżdżający pojazdu, lub rzucenie się pod jadący pojazd.
-
ZADOŚĆUCZYNIENIE
świadczenie uregulowane w art. 445 kodeksu cywilnego oraz 446 § 4 którego celem jest pieniężne złagodzenie krzywdy związanej z utratą zdrowia, bólem, cierpieniem zarówno fizycznym, jak i psychicznym lub krzywdy związanej z śmiercią członka najbliższej rodziny. Zadośćuczynienie ma celu również ułatwić przezwyciężenie ujemnych przeżyć związanych z doznaną krzywdą. Wysokość zadośćuczynienia musi stanowić ekonomicznie odczuwalną wartość, niemniej jednak kwota ta musi być utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa.
